Sumer

Sumer to starożytny kraj, usytuowany na dzisiejszym Bliskim Wschodzie pomiędzy rzekami Tygrys i Eufrat (Fot. 1). Właściwa nazwa to Szumer, uproszczona przez naukowców ze względu na zbyt trudną wymowę. Inne nazwy to Szinar lub Synear – nazwy znane ze Staergo Testamentu. Cywilizacja stworzona przez Sumerów jest najstarszą, po której udało się znaleźć ślady. Kolebką państwa Sumerów było Eridu - najbardziej na południe wysunięte miasto. Pozostałe, które warto wymienić to Uruk, Nippur, Lagasz, Umma, Szurrupak, Girsu, Kisz, Larsa oraz Ur.

Głównym czynnikiem warunkującym możliwość przeżycia ludzi w tamtych czasach były rzeki Tygrys i Eufrat (Mezopotamia - po grecku kraj między dwoma rzekami), a tak naprawdę obfite masy wody, przynoszące w czasie roztopów żyzne iły, czyniące obszar doskonałym do uprawiania pól. W rzekach żyło bardzo dużo ryb, a na lądzie nie brakowało zwierzyny.

Same wylewy rzek to było za mało, by móc stworzyć silną gospodarkę. Aby pozyskać jak najwięcej pustynnych terenów pod uprawę, Sumerowie zaczęli budować kanały irygacyjne, które z czasem połączyły się w ogromne sieci zaopatrujące w wodę ogromne połacie terenów przyrzeczynych. Z czasem kanały te zaczęły pełnić funkcję transportową. Budowa kanałów to jedna z wielu rzeczy uważanych za największe osiągniecie cywilizacyjne tego ludu. Obfite plony pozwalały na wyodrębnienie wielu grup społecznych nie zajmujących się rolnictwem (rzemieślnicy, handlowcy), ponieważ mogli być żywieni z zapasów zbiorowych. Nadprodukowana żywność eksportowano, za co kraj mógł uzyskać towary deficytowe takie jak kamień, złoża metali, wapień oraz kamienie ozdobne, wykorzystywane potem w sztuce. O kanały nawadniające, podobnie jak o surowce władcy państw-miast toczyli między sobą wiele wojen. Jedna z nich przedstawiona jest na słynnej Stelli Sępów.

Lud Sumerów w zapisach nazywał siebie czarnogłowymi, zaś zapisy te podawały, że czarnogłowi przybyli ze wschodu, ale ich pochodzenie nie jest znane.

Po okresie al-Ubajd (do oko. 3000 p.n.e.) nastąpił okres Uruk (3000 – 2800 p.n.e.). Nazwa wzięła się od nazwy miasta, w którym po raz pierwszy odnaleziono architekturę i sztukę, charakterystyczną dla wszystkich miast tego okresu. Państwa-miasta Sumerów były już wtedy rozwinięte. Sumerowie posiadali pismo, rachunkowość, architekturę i sztukę, handel, rzemiosło, ogrodnictwo, astrologię, kanały nawadniające oraz dalekomorską żeglugę. Utrzymywano już wtedy stosunki handlowe z innymi krajami: Magan (Egipt), Meluhha (Oman), Aratta (Indie).

Kolejnym okresem w dziejach Mezopotamii był Dżemet Nasr (2800 - 2600 p.n.e.) - nazwa została ponownie zapożyczona od nazwy miasta, gdzie po raz pierwszy odkopano przedmioty, charakterystyczne dla całego okresu. Miasto to nie odgrywało na pewno znaczącej roli w państwie. Okres ten był kontynuacją okresu Uruk. Wykopaliska w warstwie Dżemet Nasr dostarczyły dużej ilości tabliczek i pieczęci cylindrycznych. Symbolem okresu jest mała, zgrabna cegła nazywana Riemchen-ziegel. Architektura była mniej okazała niż w poprzednim okresie, ale za to wnętrza były bardziej wyszukane.

Okres wczesnodynastyczny (2600 - 2360 p.n.e.) to czas wielkich bohaterów królów takich jak Gilgamesz, Lugalbanda czy Enmerkar, których dzieje zostały utrwalone w licznych dziełach literackich. W tym okresie władcy państw-miast dążyli do uzyskania hegemonii nad całym Sumerem, stąd tak liczne i krwawe wojny, utrwalone w wielu dziełach sztuki. Pierwszym królem Sumeru został Meslim, któremu na krótki okres udało się zjednoczyć wszystkie ziemie około roku 2600 p.n.e. W okresie panowania Meslima zaobserwowano zubożenie kultury. Architektura nie miała już dawnego rozmachu, a w sztuce sceny stały się bardzo schematyczne. Wiadomo, że przyczyną wszystkiego były masy obcych ludów, które zaczęły mieszkać obok Sumerów w Mezopotamii. Po pewnym czasie goście zasymilowali się z gospodarzami. Zaobserwowano także podział władzy na świecką i duchową. Wcześniej władzę nad państwem-miastem sprawował władca, który był jednocześnie najwyższym kapłanem, ale w świętym okręgu w Kisz odnaleziono obok świątyń pałac królewski, co było dotąd niespotykane i było dowodem na wyodrębnienie się w tym momencie władzy świeckiej od władzy świątynnej. Drugim władcą, któremu udało się ponownie zjednoczyć ziemie sumeryjskie był Lugalzaggizi około roku 2350 p.n.e. Zjednoczenia dokonał poprzez krwawe podboje, czym przysporzył sobie wielu wrogów. Po kilkudziesięciu latach panowania Lugalzaggizi został pokonany przez Sargona, króla akadyjczyków. Jego przegrana zapoczątkowała dominację semicką (akadyjską) w Mezopotamii i powstanie wielkiego imperium, które granicami sięgało na wschodzie po Elam, na północy po góry Zagros, a na zachodzie aż po Cypr. Odtąd kraj nosił nazwę Sumero-Akadu, stolica została przeniesiona do miasta Agade, a po śmierci Sargona przez dwieście lat rządzili jeszcze jego potomkowie, tworząc dynastię akadyjską.

Około roku 2150 p.n.e. kraj rządzony przez królów akadyjskich został najechany przez barbarzyńskie plemię Gutejczyków, którzy rządzili w Sumerze do roku 2070 p.n.e. Lud ten zszedł z gór, zamieszkał w Mezopotamii i zasymilował się z Sumerami i Akadyjczykami.

Po okresie rządów Gutejskich nastąpiło odrodzenie kultury sumeryjskiej. Kraj ponownie został zjednoczony pod rządami sumeryjskiego króla - tym razem był nim Utuhengal (rok około 2065 p.n.e.). Stolicą Państwa było Ur. Okres charakteryzował się dużym rozkwitem miast, a zwłaszcza Lagasz, które mało ucierpiało w toczących się wojnach przez poprzednie stulecia. Zjednoczenie nastąpiło nie poprzez wojny, tak jak to miało miejsce we wcześniejszych przypadkach, ale poprzez wykorzystywanie poparcia dla władcy ze strony ludu, kapłanów i książąt. W tym okresie powstały monumentalne światynie w Ur, Uruk, Nippur i Eridu. Pomimo mądrych władców, wszycy oni byli odważni, zapobiegliwi, osiągali zwycięstwa, odnosili wielkie zwycięstwa, to Sumer chylił się ku upadkowi. Zestarzała się cywilizacja i kultura sumeryjska; zapatrzona w przeszłość, nie potrafiła stawić czoła ani przeciwnościom jakie rodziła nowa sytuacja polityczno-społeczna ani też wchłonąć ożywczych sił z tego co nowe. Ostatnim królem Sumeru był Ibbisin, którego rządy skończyły się w roku 1955 p.n.e.

Na samym początku II tysiąclecia p.n.e. Sumer został zniszczony, a Sumerowie opuścili swoje domy po to by nigdy do nich już nie powrócić.

W Sumerze wynaleziono wiele rzeczy, które do tej pory służą ludziom. Wynaleziono pismo - najpierw miało ono charakter obrazkowy, jednak szybko przekształciło się w pismo klinowe (Fot. 2). Znaki pisma klinowego żłobiono trzcinowym rylcem w miękkiej glinie. Sumerowie wprowadzili używany do dziś system pomiaru czasu (24 godziny, 60 minut, 60 sekund) oraz podział okręgu na 360 stopni. Także tam wynaleziono system miar i wag oraz co najciekawsze rozpisano pierwszy kalendarz księżycowy. Istniało wiele nauk, które mamy obecnie, jedną z nich była astronomia na bardzo wysokim poziomie. Sumerowie dokładnie znali budowę Układu Słonecznego, czyli Słońce oraz wszystkie planety, które krążą wokół niego (Fot. 3). Znano wtedy planetę, której istnienia nie potwierdzono w czasach nowożytnych. Tą planetą jest Nibiru - mityczna planeta o elipsoidalnej orbicie wychodzącej daleko poza nasz Układ Słoneczny. Według wierzeń Sumerów co 3600 lat miała zbliżać się do Ziemi. Jej cykliczne odwiedziny miały mieć katastrofalny wpływ na pole magnetyczne naszej planety i mogły być jedną z przyczyn masowych zagład w historii Ziemi.

Fot. 3/ Gliniana tabliczka z przedstawieniem Układu Słonecznego

Miastami Sumeryjskimi opiekowali się Annunaki, czyli jak dziś ich nazywamy bogowie. Jednak Sumerowie nie czcili ich jak boskie istoty, tylko jak wielkich Panów, którym służyli i którzy zarazem byli ich opiekunami i nauczycielami. Ojcem wszystkich Annunakich był An, który rzadko pojawiał się w Sumerze, a w jego imieniu sprawowali władzę jego synowie: Enki, a potem Enlil. Każdy z Annunakich miał swoje miasto i poddanych ludzi, którzy byli mieszkańcami tych miast. Enlil i Enki mięli synów i córki oraz wnuków i prawnuków. Wszyscy oni również posiadali swoje miasta, które były ich domami na Ziemii.

ostatnia aktualizacja: 24.07.2011

źródła:
Zapomniany Świat Sumerów - Marian Bielicki
Sztuka Starożytnego Wschodu - Antoni Mierzejewski